PARSEL ATLASI CBSParsel Atlası › CBS › Rehberler › Analiz–sentez paftası nasıl hazırlanır?
CBS rehberi · Güncelleme: 11 Kasım 2026
Analiz–sentez paftası nasıl hazırlanır?
Analiz–sentez çalışması, planlama ve tasarım sürecinde veriyi karara bağlayan köprüdür. Bu rehberde hangi analiz paftalarının hazırlandığını, eşik analizinin nasıl kurulduğunu ve sentez paftasının nasıl okunaklı hale getirildiğini anlatıyoruz.
Hangi analiz paftaları hazırlanır?
Ölçeğe ve stüdyo konusuna göre değişse de bir yerleşme ya da proje alanı için tipik analiz seti şunlardır:
| Grup | Analizler |
|---|---|
| Doğal yapı | Eğim, bakı, yükselti kademeleri, jeoloji/zemin, dereler ve havza, bitki örtüsü (NDVI), iklim/rüzgâr |
| Yapılı çevre | Arazi kullanımı, yapı yoğunluğu, kat yüksekliği, yapı durumu, doku, doluluk–boşluk |
| Ulaşım ve erişim | Yol hiyerarşisi, toplu taşıma, yaya erişimi, donatıya erişim mesafeleri |
| Yasal ve üst plan | Mülkiyet, üst ölçekli plan kararları, koruma alanları, kıyı kenar çizgisi |
| Sosyoekonomik | Nüfus, hane, istihdam, arazi değerleri (TÜİK, belediye açık verileri) |
Her analiz paftası tek bir soruya cevap vermelidir. Aynı paftaya beş tema yüklemek okunurluğu düşürür.
Eşik analizi ve çakıştırma
Eşik analizi, yapılaşmayı sınırlayan veya engelleyen doğal ve yapay koşulları belirler: dik eğimler, dere yatakları ve tamponları, taşkın alanları, fay ve heyelan bölgeleri, nitelikli tarım arazileri, orman ve koruma alanları, enerji nakil hattı koridorları gibi.
CBS'de her eşik ayrı bir katman olarak hazırlanır ve çakıştırılır (overlay). İki yaygın yöntem vardır:
- Elek (eleme) analizi: Her katman "uygun / uygun değil" olarak ikiye ayrılır; tüm katmanlarda uygun kalan alanlar yerleşilebilir alanı verir.
- Ağırlıklı çakıştırma: Her katmana bir puan ve ağırlık verilir; toplam puanla uygunluk kademeleri (uygun, koşullu uygun, uygun değil) üretilir. Ağırlıkları raporda gerekçelendirmek gerekir.
Sentez paftası nasıl düzenlenir?
Sentez paftası analizlerin özeti değil, yorumudur. İyi bir sentez paftasında:
- Yerleşmeye uygun, koşullu uygun ve uygun olmayan alanlar net renklerle ayrılır.
- Sorun alanları, potansiyeller ve çelişki noktaları sembollerle işaretlenir.
- Mekânsal SWOT (güçlü yön, zayıf yön, fırsat, tehdit) haritada yer olarak gösterilir; yalnız tabloda kalmaz.
- Analiz paftalarıyla aynı renk dili kullanılır; okuyucu bir bulguyu hangi analizden geldiğiyle eşleştirebilir.
Jüriler plan önerisini çoğu zaman sentez paftasıyla karşılaştırır. Bu yüzden her plan kararının sentezde bir karşılığı olmalıdır.
Teslim öncesi kontrol listesi
- Her paftada başlık, ölçek (grafik ve sayısal), kuzey oku, lejant ve veri kaynağı var mı?
- Koordinat sistemi yazılı mı (ör. TUREF/TM30)?
- Analiz ve sentez paftalarında renkler tutarlı mı?
- Alan tabloları (ha, %) toplamı çalışma alanına eşit mi?
- Paftalar A0/A1 baskıda okunuyor mu? Küçük ölçekli test çıktısı alın.
Sıkça sorulan sorular
Analiz ve sentez arasındaki fark nedir?
Analiz, alanı tek tek temalara ayırarak inceler (eğim, arazi kullanımı, ulaşım gibi). Sentez ise bu analizleri çakıştırıp yorumlayarak yerleşilebilir alanları, sorunları ve potansiyelleri bir arada gösterir.
Eşik analizinde hangi katmanlar kullanılır?
Genellikle dik eğim, dere ve taşkın alanları, jeolojik riskler, nitelikli tarım arazileri, orman ve koruma alanları ile enerji hatları gibi yapay eşikler kullanılır.
Sentez paftasını hangi programda hazırlamalıyım?
Analizleri ArcGIS veya QGIS'te hazırlayıp çakıştırmak en doğrusudur. Sunum için katmanlar PDF olarak dışa aktarılıp Illustrator veya Photoshop'ta düzenlenebilir; ancak veriyi CBS'de tutmak alan hesaplarının doğru kalmasını sağlar.
Ağırlıklı çakıştırmada ağırlıkları nasıl belirlerim?
Literatür, yönetmelik eşikleri ve uzman görüşüyle belirlenir; analitik hiyerarşi süreci (AHP) gibi yöntemler kullanılabilir. Hangi yöntem seçilirse seçilsin ağırlıkların raporda gerekçelendirilmesi gerekir.
Yazar hakkında
Hazırlayan: Ömer Kaşıkcı · Harita Mühendisi (HKMO sicil 8798) · SPK lisanslı gayrimenkul değerleme uzmanı (401356)
2001'den bu yana, yaklaşık 25 yıldır kadastro, aplikasyon, halihazır harita ve CBS işlerinde çalışıyor. Parsel Atlası'nın kurucusudur. omerkasikci.com